Sonbelum

Sonbelum estas esperantido kreita de mi mem, sub influo de Novialo.

Alfabeto

La alfabeto de Sonbelum diferencas de Esperanto por sensupersignigi. Tio uzas 'q' literon por ĉ sono, 'y' por j sono, 'j' literon por ĝ kaj ĵ, 'x' por ŝ, 'w' por ŭ; 'k' literon kaj ties sonon por ĥ (de qi tie, mi uzas la alfabeton de Sonbelum eq por Esperantay vortoy). Tie qi estas Sonbelum sonvortaro por eSpeak.

Artikolo

La artikolo de Sonbelum estas 'li'.

Finajoy

-e por singulara substantivo; kay ankaw iaseksa, se ji estas vivajo. -o (anstataw -e) por virseksa kay -a por inseksa. -u, por senvivajo, kay -um, por afero, estas superfluay por normala substantivo, kies signifo klare montru qu ji estas senviva aw afero; tiam vi povas uzi -e eq por senvivajo kay afero (same kiel Novialo, -um ankaw montras ties lingvon, ekzemple la lingvo de angle estas anglum). -s (post -e -o -a -u) kay -es (post -um) por plurala; de qi tie, mi montras tian (sen e post vokalo kay kun e post konsonanto) per -(e)s. Same, -(e)n por genitivo. Sonbelum ne havas finajon por akuzativo.

-i por adyektivo kay -im por adverbo. Adyektivo neniam havas -s finajon, escepte se ji mem funkcias kiel substantivo.

Subyekto-parto qiam estas jus antaw la predikato, tial vi povas uzi SVO aw OSV vorto-ordon preskaw qiam libere. Ankaw cetera vorto-ordo eblas per la akuzativa prepozicio em, kvankam nerekomenda. Tamen, kiom klareco permesas, vorto-ordo estu pli libera.

-ak por verbo montranta estantecon, kay -ad por estintecon. -ant- por aktiva kay -at- por pasiva. Verbo en Sonbelum ne havas ceterayn jeneralayn verbofinajoyn; tiuy estas montratay per la (senxanjay) herpay verboy: tul (infinitivo) hul (perfekto) vul (estonteco) kul (ebleco) mul (devigo) xul (devo) yul (prejo) tud (ordono) hud (dawreco) vud (malreareco) kud (bedawro) mud (akuzo) xud (rekomendo) yud (malbenado). Qar la herpay verboy estas senxanjay, estinteco kay participijo estas montratay ye la qefverbo (ekzemple, kantak, kantad, kul kantak (EO: povas kanti), kul kantad (EO: povis kanti), kul kantanti (EO: povanta kanti), hul kul kantantim (EO: povinte kanti)).

Pasivo estas montrata per 'estak -ati'.

Frazo sen subyekto ne postulas adverbon.

La tempo de qiu subpropozicio kiel eble pley estu akordigata kun tio de la qefpropozicio.

-ake por gerundio (ekzemple, kante (EO: kant(aj)o), kantake (EO: kant(ad)o), tul kantak (EO: kanti)).

En poemo, vi povas forlasi ankaw -ak (aw nur -k restante a) de qefverbo, kiu sekvas helpan verbon.

Pronomoy

Me por la parolanto; mo por vira kay ma por ina, kvankam tiuy estu tro familiaray publike. Pluralo kay genitivo estas samay kiel tiuj por substantivo. Ve (vo, va) por la awskultanto. Le (lo, la) por tiu, kiun la parolanto kay awskultanto konas; tie uzi lo kay la estu pli publike, qar uzi le estas tro qirkawirante. Lu por senvivajo kay lum por afero. 'Si' estas sama kiel tiu en Esperanto.

Korelativoy

La korelativay radikoy de Sonbelum estas samay kiel tiuy de Esperanto, aldonante di- por proksimajo kay ali- por aliajo. Ankaw la korelativay finajoy estas samay, escepte -o -u -a -e, kiuy estas montratay en Sonbelum per -um, -e (-o, -a, -u), -ax kay -ex respektive. Adyektiva -u en Esperanto estas montrata per la radiko mem sen finajo (ekzemple, ti home (EO: tiu homo)).

'Oni' en Esperanto estas montrata per 'ies' en Sonbelum.

La ceteray estas samay kiel tiuy de Esperanto. De diex, me uzak Sonbelum mem tul klarigak.

Xanjebezoni vortes

Sonbelum uzak Esperanti vortare kiel eblim pley senxanjim (esceptim li literxanje pro sensupersignigake), kvankam i vortes bezonak xanje, kiax me montrak diex (Esperanti - Sonbelumi). Tud atentak, ke tiaxes vul multijak kiom ies uzadak Sonbelum.

ne - non

unu - un

unua - unesmi (-(e)sm- por numere. Ankaw 'unue' en Esperanto estak montrati per 'unesmim')

dio - deme

Ekzemple

Li novi vestes de li imperiestro

Antaw multim da yares vivad imperiestro, kio tiel treegim xatad beli novi vestes, ke lo elspezad sin tuti mone por estak qiam belim ornamati. Lo non zorgad pri sin soldates, non xatad komedie kay nek tul veturak en arbare, krom nur se tium donad al lo okaze tul montrak sin novi vestes. Lo havad robe por qi hore de li tage, kay kiel ordinarim ies dirak pri qi ali reje, ke le estak en li konsilistare, tiel ies qiam dirad diex: "Li imperiestre estak en li vestexranke!"

En li grandi urbe, kiex lo lojad, li vive estad tre gayi, qitagim multi fremdules venad. En i tage du frawdistos venad; los xaynigad si teksistos kay dirad, ke los komprenak tul teksak li pley ravi xtofe, kiu ies kul imagak al si. Non nur li kolores kay li desegne estad ium eksterordinarim beli, sed li vestes, kius ies kudrad el li xtofe, havad ti mirindi ece, ke lus farijak nonvidebli por qie, kie non tawgak por sin ofice, aw kie estak nonpermeseblim stulti.

"Tius vul estak ya bonegi vestes," pensad li imperiestro; "portantim lus, mo vul kul eksciak, ki vires en mon regne non tawgak por ti ofice, kium les havak; mo vul kul distingak li sajis de li stultis! yes, ies tuy mul teksak ti xtofe por mo!" Kay lo donad al li du frawdistos grandi antawpage, por ke los tud komencak sin labore.

Los ankaw starigad du teksiles kay xaynigad, kvazaw los vud laborak, sed los havad tutim neniu en li teksile. Senjenim los postulad li pley delikati silke kay li pley boni ore; sed los metad ties en sin propri sake kay laborad per li malpleni teksiles, kay eq jis malfruim en li nokte.

"Nun mo tre vul xatak tul sciak, kiom los atingad pri li xtofe!" pensad li imperiestro, sed lo havad iom strangi sente qe li kore pro li pense, ke tie, kie estak stulti aw malbonim tawgak por sin ofice, non kul vidak tiu; nu, lo ya kredad certim, ke lo non bezonak tul timak pro si mem, sed tamen lo volad unesmim sendak ali persone tul rigardak, kiel statak li afere. Qi homes en li tuti urbe sciad, kiax mirindi forte li xtofe havak, kay qies estad avidi tul vidak, kiel maltawgi aw stulti len naybare estak.

"Mo vul sendak al li teksistos mon malyuni, honesti ministro!" pensad li imperiestro, "lo kul pley bonim vidak, kiel li xtofe aspektak, qar lo havak kapable, kay nenie prizorgak sin ofice pli bonim ol lo!"

Nun li malyuni, bonkori ministro enirad en li salone, kiex li du frawdistos sidad laborantim per li malpleni teksiles. "Deme yul gardak mes!" pensad li malyuni ministro kay malfermegad li okules, "mo ya kul vidak neniu!" Sed lo non dirad tium.

Ambaw frawdistos petad lo bonvolim tul proksimijak kay demandad, qu non estak beli desegne kay ravi kolores. Tiam los montrad al li malpleni teksile, kay li kompatindi malyuni ministro dawrim malfermegad li okules, sed lo kul vidad neniu, qar neniu estad. "Sinyore Deme!" lo pensad, "qu eblim mo estak stulti? Mo neniam kredad tium, kay neni home raytak tul sciak tium! qu eblim mo non tawgak por mon ofice? Non, mo non kul riskak tul rakontak, ke mo non kul vidak li xtofe!"

"Nu, ve dirak nenium pri lu!" dirad un el li teksantos. "Ho, lu estak beli! neprim pley dolqi!" dirad li malyuni ministro kay rigardad tra sin okulvitres, "ti desegne kay ti kolores! yes, me vul dirak al li imperiestre, ke lu treegim plaqak al me!"

"Nu, tium joyigak mes!" dirad ambaw teksistos, kay nun los nomad li kolores kay li kuriozi desegne. Li malyuni ministro atentim awskultad, por ke lo tud kul dirak li same, kiam lo vul venak heymim al li imperiestro, kay lo farad tium.

Nun li frawdistos postulad pli da mone, pli da silke kay ore, kium los xul uzad por teksake. Los metad qiu en sin propri poxe, en li teksile venad eq ne un fadene, sed kiel antawim los pluteksad per li malpleni teksile.

Baldaw li imperiestro denovim sendad ali bonkori oficisto por vidak, kiel statak li teksake, kay qu li xtofe baldaw vul estak preti. Okazad por lo tiel samim kiel por li ministro, lo rigardad kay rigardad, sed qar estad neniu krom li malpleni teksiles, lo kul vidad neniu.

"yes, qu lu non estak beli xtofe!" dirad ambaw frawdistos kay montrad kay klarigad li ravi desegne, kium tutim non estad.

"Mo non estak stulti!" pensad li viro, "do estak mon boni ofice, por kium mo non tawgak? Tium estak tre strangi! sed ies non tud lasak ie tul sentak tium!" kay tiam lo lawdad li xtofe, kiu lo non vidad, kay certigad al los sin joye pri li beli kolores kay li ravi desegne. "yes, lu estak neprim pley dolqi!" lo dirad al li imperiestro.

Qi homes en li urbe parolad pri li belegi xtofe.


Nun li imperiestro mem volad tul vidak lu, dum lu ankoraw estad en li teksile.

Kun tuti are da elektati viros, inter kios li du malyuni, bonkori oficistos, kios yam antawim estad tiex, lo nun irad al li du ruzi frawdistos, kios nun teksad per qi fortes, sed sen xnurete aw fadene. "yes, qu lu non estak pompi!" dirad ambaw bonkori oficistos. "qu Ven Moxte vidak, kiax desegne, kiax kolores!" kay tiam los montrad al li malpleni teksile, qar los pensad, ke li alis kredeblim kul vidak li xtofe.

"Kiu!" pensad li imperiestro, "mo vidak neniu! Tium estak ya teruri! qu mo estak stulti? qu mo non tawgak por estak imperiestre? dium estak li pley teruri, kium kul okazad al mo!" "Ho, lu estak tre beli!" dirad li imperiestro, "lu havak men pley alti aprobe!" kay lo kapgestad kontentim kay rigardad li malpleni teksile; lo non volad tul dirak, ke lo kul vidak neniu. Li tuti sekvantaro, kio lo havad kun si, rigardad kay rigardad, sed non vidad pli ol qi alis, sed samim kiel li imperiestro los dirad, "Ho, lu estak tre beli!" kay los konsilad al lo tul prenak vestes el ti novi belegi xtofe unesmifoyim por li grandi procesie vul okazanti. "lu estak pompi! belegi, eminenti!" ies dirad de buxe al buxe, kay los qios estad tiel sincerim joyi. Li imperiestro donad al qio el li frawdistos kavaliri kruce por fiksak en li butontrue kay li titole teksakyunkre.

Li tuti nokte antaw ti antawtagmeze, kiam li procesie mul okazak, li frawdistos sidad laborantim kay havad pli ol dek ses kandeles lumigati. Ies kul vidad, ke los estak fortim okupati tul finpretigak li novi vestes de li imperiestro. Los xaynigad, kvazaw los vud deprenak de li teksile li xtofe, los tondad en li aere per grandi tondiles, los kudrad per kudrile sen fadene kay finfinim dirad: "Tud rigardak, nun li vestes estak preti!"


Kun sin pley distingati korteganes li imperiestro mem venad al tiex, kay ambaw frawdistos levad un brake, kvazaw los vud tenak iu, kay dirad: "Yul rigardak, yen li pantalone! yen li robe! yen li mantele!" kay tiel pluim. "lu estak malpezi, kiel araneaje! Ies eblim kredak, ke neniu estak sur li korpe, sed justim tium estak lun avantaje!"

"yes!" dirad qi korteganes, sed les kul vidad neniu, qar neniu estad.

"qu nun pley gracim vud plaqak al Ven Imperiestri Moxte deprenak li vestes!" dirad li frawdistos, "kay mes vul surmetak al Ve li novis diex antaw li grandi spegule!"

Li imperiestro demetad qi sin vestes, kay li frawdistos farad, kvazaw los vud surmetak qi pece de li novis, kius mul estad kudrati, kay los prenad lo qe li talie kay farad, kvazaw los vud alligak iu, tiu estak li trenaje, kay li imperiestro turnad si kay turnadad si antaw li spegule. "Deme, kiel tiu belvestak! kiel ravim lu sidak!" dirad les qies. "Kiax desegne! kiax kolores! lu estak multimkosti veste!"

"Eksterim ies starak kun li baldakene, kiu en li procesie vul estak portati super Ven Moxte!" dirad li superi ceremoniestre.

"yes, me estak ya preti!" dirad li imperiestro. "qu lu non bonim sidak!" Kay tiam ankorawfoyim lo turnad si antaw li spegule, por ke tium tud xaynigak, kvazaw lo verim vud rigardak sin ornamaje.

Li qambelanes, kies xul portad li trenaje, palpad per li manes law li planke, kvazaw les vud prenak li trenaje, les irad kay tenad en li aere, les non kurajad tul sentigak, ke les kul vidad neniu.

Kay tiam li imperiestro irad en li procesie sub li belegi baldakene, kay qi homes sur li strate kay en li fenestres dirad: "Deme, kiel senkompari estak li novi vestes de li imperiestre! Kiel ravi trenaje le havak sur li robe! Kiel bonegim lu sidak!" Nenie volad tul sentigak, ke le vidak neniu, qar do ankaw le ya non vud tawgak en sin ofice, aw vud estak tre stulti. Neniu el li vestes de li imperiestro havad tiom da sukcese.

"Sed le ya havak neniu sur si!" dirad eti infane. "Sinyore Deme, yul awdak li voqe de li senkulpule!" dirad li patre; kay ies flustrad un al ali, kium li infane dirad.

"Le havak neniu sur si, dirak eti infane, le havak neniu sur si!"

"Le havak neniu sur si!" kriad finfinim li tuti popole. Kay malagrablijad en li imperiestro, qar xaynad al lo, ke les pravak, sed lo pensad yenim: "Nun mo xul eltenak li procesium." Kay tiam lo tenad si ankoraw pli fierim, kay li qambelanes irad portantim li trenaje, kiu tutim non estad.